Orientalistët për Profetin Muhamed a.s


Redin Quku

Opinioni dhe gjykimi i jomyslimanëve për figurën e Profetit a.s. filloi të ndryshojë gjatë gjysmës së dytë të shek. të 19-të, atëherë kur me trajtimin e çështjeve që kishin të bënin me Islamin filloi të merrej një  shkencë e re e sapodalë, orientalizmi, e cila si çdo disiplinë tjetër e ndarë tashmë nga feja, mund të quhet produkt i elementeve shekullarë të kulturës moderne evropiane. Gjatë kësaj kohe e në vazhdim, ndryshe nga periudha e mesjetes kur Profeti a.s. njihej dhe gjykohej duke u bazuar vetëm në disa bestytni dhe keqinterpretime, shumë studiues perëndimorë, bënë studime lidhur me jetën dhe aktivitetin e tij a.s. dhe nxorrën në dritë punime të përmasave dhe niveleve të ndryshme. Nëpërmjet këtyre studimeve dhe punimeve, ata mëtonin të kishin trajtuar dhe argumentuar me objektivitet, paanshmëri dhe në baza të shëndosha shkencore figurën e vërtetë të profetit Muhamed a.s.

Për hir të së vërtetës dhe duke u bazuar edhe në vlerësimet e shumë dijetarëve muslimanë, duhet pranuar se me të vërtetë disa studime dhe punime rreth kësaj figure kaq të rëndësishme për ne muslimanët, të disa studiuesve të njohur si Reinhart Dozy dhe William Muir, kanë qenë fryt i një pune voluminoze dhe serioze shkencore. Megjithatë me keqardhje konstatojmë se tek një shumicë e madhe e këtyre autorëve, vërehet një lloj urrejtje e veçantë për kulturën e Lindjes në tërësi, dhe Islamin në veçanti. Këtë konstatim, e mbeshtet edhe studiuesi i njohur jomusliman Eduart Saidi i cili thotë se “Qëllimi i vërtetë i orientalistëve është që nëpërmjet studimeve të këtij lloji, të cilat përmbajnë informacion të vërtetë dhe të pavërtetë për jeten dhe veprën e Muhamedit, të na paraqisnin të zbehtë dhe të shpëlarë portretin e një njeriu të dëgjuar me emrin Muhamed. Për këtë arsye ata e kanë trajtuar figurën e tij rëndom, të zhveshur nga çdo fuqi të  fshehtë”. Është po ky ky autor i cili shton se “Orientalistët u orvatën shumë që figurën e Muhamedit ta trajtonin dhe ta bënin të njohur pa dimensionin e saj metafizik. Sipas tyre- vazhdon më tej Eduart Said, Muhamedi ishte thjeshtë një lider dhe udhëheqës politiko-shoqëror, i cili u tregua mjaft i aftë t’u rrisë mirëqenien bashkëkombasve të vet”. Për të qenë sa më të qartë në këtë ide, po sjellim si shembull një vlerësim që një orientalist francez i quajtur Koste de Persval, i bën profetit Muhamed a.s. Sipas këtij orientalisti, “Islami në thelb është vetëm një marrëveshje politiko-shoqërore dhe as që mund të bëhet fjalë se ai përmban edhe dimension shpirtëror”. Ndërkohë në Europë orientalistë të tjerë të së njëjtës kategori, flisnin e shkruanin për figurën e profetit Muhamed duke theksuar tek figura e tij a.s. vetëm aftësi dhe cilësi të tilla si: të qenit e tij një hero vizionar, me besim të palëkundur tek vetja, trim e të tjera të ngjashme me to.  

Të gjithë këto studime dhe punime rreth jetës së profetit Muhamed a.s. të shkruara gjatë kësaj periudhe nga autorë jomuslimanë po të krahasohen me studimet dhe punimet e shkruara më parë po nga autorë të ngjashëm jomuslimanë, në pamje të parë të krijojnë përshtypjen se janë rezultat i një pune dhe studimi të paaneshëm dhe të një skrupuloziteti shkencor.  Kjo është arsyeja që këto studime patën dhe vazhdojnë të kenë ndikimin e tyre edhe tek disa intelektualë muslimanë. Si rezultat i gjithë i këtyre ndikimeve, tek disa intelektualë muslimanë në disa vende muslimane, u zgjua një lloj simpatie ndaj këtyre punimeve historike të perëndimorëve; madje, ndërsa për shkak të kësaj simpatie, disa intelektualë muslimanë nxituan ta përkthejnë një pjesë të mirë të tyre, tek një pjesë tjetër e intelektualëve muslimanë filloi të shfaqej prirja për të parë, studiuar e gjykuar mbi Islamin dhe figurën e profetit Muhamed a.s. jo më si muslimanë, por për hirë të shkencës, si perëndimorë. Kjo prirje bëri që disa studiues në vendet muslimane, dashje apo pa dashje, mohuan haptazi profetësinë e profetit Muhamed a.s., duke nxjerrë në plan të parë vetëm madhështinë, gjenialitetin dhe sukseset social-politike dhe ushtarake “të njeriut të thjeshtë” të quajtur Muhamed. Sa per ilustrim, do të citojmë një fjali që mjeku i shquar arab Shibli Shumejili (v. 1917) i shkruante mendimtarit musliman Reshid Riza, në të cilën thuhet: “I nderuar miku im Reshid! Mua që nuk besoj në shpalljen hyjnore dhe si i tillë, nuk e pranoj as Muhamedin si profet, ai (Muhamedi) më duket shumë më gjenial e më i madh se sa  të duket ty, që e beson atë si profet të Zotit”. Mjafton një lexim i kujdesshëm i shkrimeve te intelektualëve muslimanë si Ferid Vexhdi, Dr. Zeki Mubarek, Abbas Mahmud el Akkad në Egjipt, si dhe Hejkel Pasha në Turqi, rreth jetës dhe figurës se profetit Muhamed a.s., për të kuptuar fare qartë se në këto shkrime, nuk përmenden askund momentet dhe rastet e mposhtjes së ligjeve të fizikës në jetën e Muhamedit a.s.; pra ata nuk i kanë përmendur fare mrekullitë që profeti Muhamed a.s. ka treguar me lejen dhe ndihmën e Zotit. Në to vërehet gjithashtu edhe se dimensionit profetik të jetës dhe veprimtarisë së tij a.s., nuk i është kushtuar aq vend sa ç’u është kushtuar heroizmave dhe gjenalitetit të tij si njeri. Përballë këtyre ideve dhe prirjeve joislame e të dëmshme për muslimanët e tjerë, dijetarët e vërtetë muslimanë nuk kanë ndenjur duarlidhur e të heshtur, por janë munduar ta sqarojnë masën e muslimanëve, në mënyrë që ajo të mos bëhet viktimë e këtyre ideve të gabuara. P.sh. mendimtari i dëgjuar turk Mustafa Sabri Efendi, personat e mësipërm i ka fajësuar duke i quajtur si “njerëz që mundohen të zëvendësojnë profetësinë me gjenialitetin”. Madje po sipas tij, mohimi i këtyre mrekullive së bashku edhe me nënvleftësimin që i bëhet dimensionit metafizik të vetë profetësisë, krijon premisa që herët a vonë, pretendimi i gabuar dhe shumë dashakeq i disa orientalistëve se “Muhamedi është një hero i shfaqur në formën e një profeti”, të pranohet në mos nga të gjithë, nga një pjesë sado e vogël e muslimanëve, si i vërtetë. Këtë qëndrim të të ndjerit Mustafa Sabri Efendi, nuk duhet ta kuptojmë si një kundërshti të tij ndaj trajtimit të gjenialitetit njerëzor të figurës së profetit tonë Muhamed a.s.. Porse, ai mendonte se njerëzve duhet tu tregohen edhe mrekullitë e aftësitë e tij metafizike, sepse aftësia për t’iu paraqitur njerëzve me mrekulli, për t’i treguar atyre mrekulli është një veçori e pandashme e profetësisë; profetesia nuk mund të kuptohet pa mrekullinë.  Ndërsa autorët të cilët ai kundërshton, dëshirojnë që duke zëvendësuar mrekullinë me gjenialitetin njerëzor, këtë të fundit të na e paraqesin si veçori të pandashme të profetësisë, pa të cilën profetësia nuk mund të ndodhë. Po sipas tij, nuk paraqet asnjë problem trajtimi i gjenialitetit njerëzor të figurës së profetit Muhamed a.s., brenda kuadrit të figurës së tij a.s. si profet i Zotit.

Por cilat kanë qenë shkaqet që i kanë shtyrë këta autorë muslimanë dhe jomuslimanë, të na e paraqesin të tillë profetin tonë a.s.?

Si shkaqe mund të rëndisim:

  1. Bindjet materialiste dhe ndikimi i misticizmi të krishterë

Nga sa u tha më lart, të krijohet përshtypja se gjykimi dhe opinioni i autorëve jomuslimanë rreth figurës së profetit Muhamed a.s. ka qenë i kushtëzuar nga mendimet dhe bindjet materialiste që dominonin asokohe botën e mendimit shkencor europian. Porse nuk është pikërisht kështu. Me këtë jo se duam të mohojmë ndikimin e materializmit tek këta autorë (sepse shumica e tyre kanë qenë ateistë dhe si rrjedhojë, materialistë), porse kësaj duhet t’i shtojme edhe një ndikim tjetër, atë që kishte misticizmi i krishterë mbi ta. Ndërkohë që disa autorë jomuslimanë, ndonëse të pakët në numër, kanë shkruar rreth jetës së profetit Muhamed a.s. duke e trajtuar e paraqitur atë a.s. vetem si një udheheqës shoqëror dhe një kundershtar i betuar i krishtërimit (cilësimi i parë është i mangët, ndërsa i dyti krejtësisht i gabuar), autorë të tjerë jomuslimanë, për profetin tonë a.s., në rastin më të mirë, kanë shkruar të karakterizuar nga një kompleks superioriteti, duke e mëshiruar e justifikuar atë në ato raste, që për ta jo rastësisht nuk janë të pakta, kur ai, gjithnjë sipas tyre, ka vepruar gabim dhe jo drejtë. Kjo ka ndodhur para së gjithash, sepse sipas tyre prototipi i vetëm i një profeti është profeti Isa a.s., i cili, sipas tyre, nuk është përzier kurrë në punët e kësaj bote. Në vijim të kësaj logjike, po sipas këtyre autorëve, një prej kushteve për të qenë profet është mospërzierja në punët e kësaj bote. Autorët perëndimorë në fjalë, kanë ngritur tezën se “Muhamedi dallohet nga Isai dhe themeluesit e tjerë të religjioneve, nga ajo se ai përveçse quhet themelues i një religjioni, quhet njëherësh edhe themelues i një shteti”. Në këtë menyre, ata i mëshojnë më tepër se sa duhet, anës shekullare të veprimtarisë së tij, e cila ndryshon nga veprimtaria e profetit Isai a.s. Madje po sipas tyre, profeti Muhamed a.s. para së gjithash, pra përpara se të jetë themeluesi një religjioni, është themelues i një ideologjie dhe i një shteti. Kjo tezë është tepër dashakeqe për figurën e vërtetë të profetit Muhamed, sepse nëpermjet kësaj teze dhe këtij arsyetimi, ata synojnë që Profetin tonë të dashur të na e paraqesin si një figurë pa dimension shpirtëror, të pakrahasueshëm jo vetëm me profetin Isa a.s, por edhe me profetët e tjerë të çifutëve, profetë të cilët ne muslimanët i njohim dhe i vlerësojmë, madje më shumë edhe se vetë të krishterët dhe çifutët. E thënë më shkurt, ata duan që njerëzit profetin Muhamed të mos e njohin e vlerësojnë si profet të Zotit, si të Dërguar të tij xh.xh., por vetëm si një gjeni shumë të aftë dhe tepër të zgjuar, i krahasueshëm me njerëzit e tjerë normalë. Në këtë mënyrë ata njëherësh godasin edhe Kuranin të cilin, dashje pa dashje, nëse pranojmë se Muhamedi a.s. nuk është profet i Zotit dhe përcjellësi i Kuranit nga Zoti tek njerëzit, nuk do ta quajmë më fjalë të Zotit, por fjalë të një njeriu të quajtur Muhamed. I prirur nga gjithë kjo sa u tha më lart, orientalisti tjetër Filip Hitti shprehet për Islamin se, “Ai (Islami) më tepër ngjason me hebraizmin e Teuratit, se sa me krishtërimin e Ungjillit”. Autorët perëndimorë, duke qenë se nuk mund ta konceptojnë dot profetësinë të palidhur ngushtë me shembullin e profetit Isa a.s., e kanë shumë të vështire ta kuptojne dydimensionalitetin e rolit të profetit Muhamed a.s., njëherësh edhe si prijës shpirtëror, edhe si prijës shoqëror.

  1. Konceptimi i fesë të ndarë nga shteti

Një arsye tjetër e nënvleftesimit të planit shpirtëror në figuren e profetit Muhamed a.s., nëpërmjet nxjerrjes në pah thekshëm vetëm të cilësive të tij tokësore, është edhe ambienti rrethues social-kulturor. Duke qenë se në botën moderne feja ndahet ndjeshëm nga punet e kesaj bote, shumë njerëz hasin vështirësi në renditjen pranë e pranë, brenda të njëjtit person, të cilësive të tilla si, aftësia politike, oratoria, aftësitë administruese dhe drejtuese etj., që i përkasin kësaj bote, dhe cilësive të tilla si, udhëheqësia shpirtërore-fetare, të qenit shembull dhe model i devotshmërisë, të cilat kanë të bëjnë më së shumti me botën tjetër. Shumë njerëz sot, nuk janë në gjendje ta konceptojne faktin se si është e mundur që një personalitet me një misjon kaq të madh shpirtëror te korrë suksese të paimagjinuara në fushat shoqërore, politike e ekonomike. Mbase në kultivimin e kesaj mendësie, për mendimin tim, shumë të gabuar, ka ndikuar edhe shembulli jo i mirë i shumë figurave dhe personaliteteve publike që janë bërë të njohur për sukseset e tyre në fusha te tilla si diplomaci, politikë, shkencë, art, kulturë, sport etj., të cilët nuk kanë mundur që ta tregojnë të njëjtën performancë edhe në planin moral dhe shpirtëror. Besoj se kjo mendësi po pengon shumë perëndimorë të njohin figurën e vërtetë të profetit Muhamed a.s.. Në lidhje me këtë, mendimtari i njohur musliman Sejid Husejin Nasër thotë: “Ajo çka nuk njohin sot mirëfilli perëndimorët në lidhje me bazat e besimit islam, është natyra (mahijet) e vërtetë e profetit Muhamed a.s., si dhe vendi që ai a.s. zë brenda këtij sistemi vlerash dhe besimi që quhet Islam”.

3.Shkaqe psikologjike

Porse të mos harrojmë se neglizhimi dhe nënvleftesimi i aspektit shpirtëror tek figura e profetit Muhamed a.s., ka edhe arsye psikologjike. Më e rëndësishmja ndër to, është se orientalistëve u mungon doza e nevojshme e simpatisë për profetin Muhamed a.s., ose se gjenden në një lloj kushtëzimi negativ paraprak, në një lloj paragjykimi dhe antipatie që u është ushqyer në fëmijëri e më vonë. Ky lloj paragjykimi ose kushtëzimi negativ, pasoja të lavazheve tepër të sofistikuara të trurit, është shumë i vështirë të fshihet nga  nivelet e ndërgjegjes dhe gati-gati i pamundur të nxirret krejt së andejmi. Prandaj, për të kuptuar vlerën e vërtetë të profetit Muhamed nuk mjafton të lexuarit i jetëshkrimeve sipërfaqesore kushtuar atij a.s., të shkruara nga perëndimorët. Porse, për ta kuptuar atë mirë, nevojitet që jetëshkrimet e tij a.s. të jenë produkt i gjykimeve, thellimeve dhe përfundimeve rreth fakteve historike të jetës së tij a.s., të bëra me një vështrim objektiv islam, i cili merr në konsideratë hapësira dhe kohën ku dhe kur ka jetuar ai a.s., si dhe kupton drejtë vendin që ai a.s. zë në vetëdijen fetare të muslimanëve. Duke pasur parasysh që punimeve të autorëve perëndimorë u mungon pikërisht ky vështrim, themi se lexuesve të cilët janë të seriozisht të interesuar për ta njohur të vërtetën rreth figurës së Muhamedit a.s., këto lloj punimesh nuk u shërbejnë, sepse nuk ofrojnë gjë tjetër, përveç një materiali të papërpunuar dhe të pashtjelluar historik.

  1. Shkaqe që lidhen me specifikat e misionit të tij a.s. si profet.

Një tjetër shkak i trajtimit të figurës së profetit Muhamed a.s. vetëm si udhëheqës shoqëror, është edhe çështja e martesës dhe pjesëmarrja e tij aktive në luftra. Së pari, martesat e profetit Muhamed a.s. kanë pasur një mision shoqëror. Ato i kanë shërbyer atij a.s. të depërtojë më shpejt dhe më shumë në strukturën shoqërore e tribale të kohës, për të ndikuar, fituar aleanca dhe kurrsesi nuk tregojnë se tek ai a.s. trupi (kam parasyshë pasionet) ka triumfuar mbi shpirtin. Përkundrazi, fakti që ai a.s. është martuar simbolizon bashkëkzistencën e lëndës (materies) me shpirtin. Ndërsa, përsa i përket heroizmit dhe pjesëmarrjes së tij a.s. beteja, ato nuk kanë tërhequr vetëm interesin e orientalistëve, por edhe të muslimanëvë. Këta të fundit, të shtyrë nga nevoja për të qenë sa më të kuptueshëm nga njeriu modern dhe për t’ia bërë atij figurën e profetit a.s. sa më joshëse, parapëlqejnë që kur të flasin për profetin Muhamed a.s., së pari t’ia fillojnë nga përshkrimi i heroizmave të tij. Sipas Ali Sheriatit, “Sikur profeti Muhamed a.s. të analizohej vetëm nga aspekti i gjenialitetit dhe suksesit të tij a.s. ushtarak, kjo do të mjaftonte për ta quajtur heroin më të madh të njerëzimit. Porse Islami, aftesisë së tij ushtarake i jep shumë më pak vlerë sesa cilesive të tjera që kishte i a.s.”. Pastaj shton se, “Profetin Muhamed a.s. nuk preokupohej vetëm për popullin arab. Ai më të vërtetë ishte politikan, ushtarak, i fuqishëm dhe autoritar, porse cilësitë që spikatnin më shumë tek ai a.s. nuk ishin këto. Ai më shumë njihej për thellësinë shpirtërore, devocionon dhe ndjenjën e theksuar të dashurisë për mbarë njerëzimin”. Ndërsa Sejid Husejin Nasri në këtë pikë shton se “Profeti Muhamed për nga natyra ishte një njeri që i pëlqente vetmia dhe meditimi. Prandaj analizat që na e përshkruajne profetin Muhamed të apasionuar pas luftës më tepër se sa ishtë në të vërtetë, nuk bëjnë asgjë tjetër veçse paraqisin një tabllo të shtrëmbëruar të personalitetit të tij a.s..”

  1. Bazimi në kritere joadekuate për ta vlerësuar figurën e tij a.s.

Jo vetëm jo muslimanët e kanë të vështirë për ta parë figurën e profetit a.s. të pajisur me dimensionin moralo-shpirtëror dhe me atë socialo-fizik. Këtë vështirësi e kanë edhe disa autorë muslimanë. “Shkak i kësaj vështirësie -thotë sociologu dhe mendimtari i shquar Ali Sheriati, është bërë prirja për ta njohur profetin Muhamed a.s. vetëm duke mësuar mënyrën se si ka vepruar ai gjatë jetës së tij.” Porse sipas Ali Sheriatit, është shumë e vështirë të njihet profeti Muhamed a.s. duke përdorur të njëjtat kritere që përdoren për të njohur njerëzit e zakonshëm jo të permasave të tij a.s.. Për këtë arsye, ai thotë se: “Libri im me titull “Të njohim profetin tonë Muhamed”, është një përpjekje për ta parë, njohur, studiuar nga këndvështrimi i duhur e pastaj, kuptuar profetin Muhamed a.s.”. Kështu Ali Sheriati është përpjekur që profetin Muhamed ta njohë nëpërmjet asaj fushe ku ai ndihej më i aftë, duke përdorur analizën psikologjike për këtë qëllim. Ja si e ka kuptuar ai profetin Muhamed a.s.: “Profeti Muhamed a.s. njerëzimit iu paraqit me një alternativë të re për jeten dhe të ardhmen; mbylli dyert e disa shkollave për të hapur dyer të reja shkollash të reja; theu te gjitha kallëpet e vjetëruara dhe formësoi kallëpe te reja; fshiu nga mendjet e njerëzve mendimet e vjetëruara dhe i zëvendësoi ato me të reja. Cilësia më e theksuar e tij ishte ndërgjegja e lartë dhe e pastër. Në thellësitë e shpirtit të tij a.s. rridhte një lumë i mistershëm, i cili buronte jashtë qenies së tij a.s. në formën e ndershmërisë “. Ky është shkaku që, po sipas Ali Sheriatit, profeti Muhamed a.s. në kohën e padijes, në periudhën paraislamike, thërritej nga bashkëkombasit e vet me titullin “el-Emin” që do të thotë “i besuari”. Kjo do të mjaftonte pr të kuptuar se sa e theksuar ishte përmasa morale tek personaliteti i tij as., aq sa përkundër gjithë asaj errësire dhe egoizmi që sundonte  mendjet dhe zemrat e arabëve të atëhershëm, ai a.s. arriti që jo  vetëm të binte në sy e të vlerësohej, por edhe t’u imponohej të tjerëve.

Në gjysmën e dytë të shekullit të njëzetë, falë dobësimit të ndikimit të filozofisë materialiste në botën e mendimit shkencor dhe, përkundër edhe disa orientalistëve të cilët akoma vazhdonin t’i shërbenin me zell materializmit, figura e profetit Muhamed a.s. fillua të trajtohej deri diku, më me objektivizëm dhe më larg paragjykimeve. Porse nuk kanë munguar as kritikat dhe shqetësimet e shfaqura nga besnikët e materializmit. Sa për ilustrim po citojmë një fjali të një orientalisti marksist të quajtur Maxim Rodinson, i cili, i shqetesuar, shprehet në faqen 221 të librit të tij “Muhamedi” kështu: “Me shqetësim të madh po vërejmë se ka edhe nga ata orientalistë që po parapelqejnë të evidentojnë tek figura e Muhamedit entuziazmin e tij fetar”. Ndërsa ndryshe mendon orientalisti tjeter, Mongomery Watt, i cili shprehet se, “Është e nevojshme të gjykohet më pozitivisht figura e Muhamedit në planin e saj të vërtetë shpirtëror”.

***

Porse nuk përjashtohet mundësia që, orientalistët për arsye politike të kohëve të fundit, të kenë qenë të detyruar të pranojnë se personaliteti i profetit Muhamed a.s. ka edhe një dimension të ri, gjoja te pazbuluar deri me sot prej “shkencës”; ky është dimensioni i tij moralo-shpirteror. Ata këto kohët e fundit, kanë filluar t’i mëshojnë idesë se thelbi i asaj tek e cila Muhamedi ftonte njerëzit, ka tërësisht karakter shpirtëror dhe moral. Kjo ne muslimaneve, na jep të drejtën të mendojmë se mos këto “zbulime te reja” rreth figurës së profetit Muhamed a.s., po përdoren si propagandë për t’i lënë pa mbeshtetje teorike lëvizjet dhe përpjekjet për çlirim të popujve muslimanë, lëvizje dhe përpjekje të cilat filluan të ndjeheshin fuqishëm në vendet e kolonializuara dhe gjysëm të kolonializuara muslimane, kryesisht pas Luftës së Dytë Botërore. Pra siç edhe shihet dhe për çudinë e muslimanëve, në këtë kohë në Europë, për figurën e profetit Muhamed filluan të fliteshin fjalë të tjera. Tashmë për orientalistët ai a.s. nuk ishte më një udhëheqës shoqëror dhe politik, por një njeri i cili u përpoq të ndërtonte një sistem vlerash morale, më të mira, më të larta dhe me të dobishme nga ato ekzistueset. “Qëllimi i vetëm i Muhamedit, për te cilin Ai a.s. punoi me shumë sinqeritet dhe përkushtim gjatë gjithë jetës -shkruan një orientalist i shekullit te 20-të, Klod Kohe, ishte që, ashtu siç edhe çdo themelues tjetër religjioni, vetëm t’u bënte të njohur njerëzve sistemin e tij të vlerave morale; ai, sikurse edhe të tjerët para tij, nuk iu paraqit njerëzimit me asnjë doktrinë sociale… Në thelb dëshira e Muhamedit, ishte të ndërtonte një shoqëri ku të mbizotëronte përgjegjësia dhe ndihma reciproke.” Dhe në fund shton se, “është e pamundur të mos ndjesh respekt përpara veprës madhore të këtij njeriu i cili sakrifikoi kaq shumë për përsosjen morale dhe shpirtërore të njerëzve”.

Të dhënat e shumta rreth jetës së Pejgamberit a.s. u kanë krijuar mundësinë studiuesve të flasin për figurën e tij a.s. duke e para nga shumë aspekte. Për disa ai a.s. ka qenë një hero, për disa të tjerë ai a.s. ka qenë njeriu i parë mbi tokë me pikëpamje socialiste, ndërsa për disa të tjerë ai a.s. ka qenë një gjeni. Tashmë është i pranuar nga shumë orientalistë fakti se bashkësia fetare që ai formoi, pasi fitoi pavarësinë politike, brenda një kohe shumë të shkurtër filloi të shfaqej si një shoqëri me profil të ri social dhe kulturor. Është një e vërtetë e pamohueshme që profeti Muhamed a.s. ka udhëhequr njerëzit në jetën shoqërore dhe shpirtërore dhe ka qenë burim konstitucioni për ta. Porse nuk duhet harruar se rruga që ai a.s. ndoqi e përfshinte jetën në të dy aspektet e saj; përfshinte lëndoren dhe shpirtëroren. Për shkak të kësaj të veçante në cilesitë që ai mëshironte dhe shfaqte, dukej se truporja dominonte shpirtëroren, e dukshmja kishte kishte lënë në hije të padukshmen, e prekshmja kishte mënjanuar të paprekshmen. Porse nuk ishte kështu. Profeti Muhamed a.s. u tregua aktiv në jetën sociale dhe politike pikërisht për të lidhur pas një boshti të natyrshëm lëndoren dhe shpirtëroren. Kjo njëherësh ishte edhe pjesa më e rëndësishme e misionit të tij a.s. profetik. Sepse, ai a.s. nuk është profet i cili përfaqëson vetëm “të mistershmen”. I gjithë aktiviteti i tij a.s. si njeri (theksoj, jo si profet), formëzohej dhe përcaktohej nga përpjekjet pastërtisht njerëzore, porse njëherësh ky aktivitet ndonëse njerëzor dhe jo profetik, nuk ishte jashtë mbikëqyrjes hyjnore; ai gëzonte miratimin dhe kontrollin hyjnor. Qëllimi i çdo profeti të dërguar në këtë botë, ka qenë ekspozimi i një fytyre të realitetit lëndor, ose material. Ndërsa qëllimi i profetit Muhamed a.s., ndryshe nga profetët e tjerë, ka qenë ekspozimi i realitetit në tërësi, duke ruajtur drejtëpeshimin në raportet lendë-shpirt. Duke mos harruar parimin që “i gjithë realiteti pamor dhe ndjesor ekziston brenda një ekuilibri të fshehtë”, kur flasim për figurën e profetit Muhamed a.s. nuk duhet të harrojmë që perkrah cilësive të tij njerëzore, të rëndisim edhe ndershmërinë, besnikërinë, besueshmërinë, devocionin dhe lidhje e tij shumë të forta me Krijuesin.

Ashtu siç e theksuam edhe më lart, rreth figurës së profetit Muhamed a.s. kanë shkruar muslimanë dhe jomuslimanë. Se në çfarë pozitash ndodhen punimet e jomuslimanëve dhe sa të vlefshme janë ato, besoj se u kuptua. Por së fundi dëshiroj t’i kthehem fare shkurt çështjes se si janë përpjekur ta trajtojnë figurën e profetit Muhamed a.s. disa studiues muslimanë të këtij shekulli.

Duke mos mohuar ata autorë muslimanë që kanë shkruar dhe vazhdojnë të shkruajnë me vërtetësi për profetin Muhamed a.s., me ç’rast ndjehem i nderuar të përmend disa nga ata që i janë bërë prezent lexuesit shqiptar nëpërmjet përkthimeve të veprave  të tyre, siç janë Prof. M. Hamidullah, Mubarekfuri, Osman Nuri Topbash, apo edhe Bashkim Aliu, Vehbi Gavoçi etj., duhet pranuar se ka pasur edhe autorë muslimanë me prirje humaniste që, herë me dashje e herë pa dashje, i kanë anashkaluar të gjitha ato cilësi të Profetit a.s. që bien ndesh me pikëpamjet e tyre humaniste dhe racionaliste. Pra në ato pika që gjithësesi janë të vërteta, ku mendja apo formimi i tyre nuk ka qenë dakort, ata janë përpjekur ta reduktojnë figurën e tij a.s., ta paraqesin atë a.s. si një njeri fare të zakonshëm. Edhe sot, në kokat e shumë njerëzve vazhdon të vërtitet bindja se profetët janë një kategori njerëzish të veçantë, ose thënë ndryshe janë disa ‘intelektualë’ të cilët mundohen që të orientojnë dhe udheheqin masën e njerëzve. Ky lloj koncepti i cili sa shpreh padituri, aq paralajmëron edhe rrezik, mban peng mendjet e njerëzve, duke u bëre pengesë për njohjen e të vërtetës rreth profetësisë dhe profetëve në pergjithesi, dhe profetit Muhamed a.s. në veçanti.

Së fundi, mendoj të trajtojmë shkurtimisht edhe një prirje tjetër, veçmas prirjes së importuar për të imituar për hirë objektivizmit shkencor, çdo gjë perëndimore, prirje kjo që ka arritur deri aty sa edhe për të vlerësuar dhe gjykuar mbi figurën e Profetit a.s. disa studiues muslimanë përdorin jo më kriteret tradicionalisht dhe besueshmërisht islame, por  kriteret e orientalistëve perëndimorë. Kjo prirje tjetër, që fatkeqësisht ka disa dekada që, ashtu sikurse prirja e parë, po pengon realisht muslimanët të njohin të vërtetën rreth figurës së profetit Muhamed a.s. Sepse, ndërsa e para figurën e tij a.s. e cungonte, duke i hequr herë materialen e herë shpirtëroren, e dyta priret ta kuptojë e njohë atë a.s. jashtë çdo kriteri, pa bërë asnjë sistemim, kategorizim apo emërtim të aftësive dhe cilësive të tij a.s. Kjo ka bërë që figura e Profetit a.s. të mbetet e mbështjellë me një tis paqartësishë dhe sofizmash. Kjo prirje, të cilës është e vështirë t’i gjendet një referencë e besueshme islamike, konsiston në dëshirën dhe nxitimin për ta imituar Profetin a.s. në çdo gjë, pa bërë një ndarje të drejtë ndrëmjet të aktivitetit të tij a.s. pastërtisht njerëzor dhe aktivitetit të tij a.s. si profet. Asnjë musliman nuk ka guximin ta shprehë, e aq më tepër ta propagandandojë idenë se Tradita e tij a.s. profetike (Suneti) nuk duhet ndjekur. Sepse kjo do të binte kryekëput me udhëzimet kuranore. Porse edhe shembulli i disa sababëve, theksoj këtu Omerin r.a., të cilët në më shumë se një rast kanë pasur lejen të pyesin Profetin a.s. lidhur me origjinën njerëzore apo hyjnore të disa opinioneve dhe vendimeve të tij a.s, nuk duhet lënë pas dore. Sepse ata, të mësuar e ndriçuar nga vetë Profeti a.s., e kishin mëse të qartë ndarjen ndërmjet Muhamedit njeri dhe Muhamedit profet. Gjithsesi çështje si dydimensionaliteti njeri-profet në Traditën Profetike (sunnet-hadith) apo caqet ose limitet e kësaj tradite, si dhe shumë çështje të tjera që lidhen me analizën e kësaj tradite përsa u përket shkaqeve (sebebu el-vurud), kushteve gjeopolitike, specifikave (hassa-amme), raporteve qëllim-mjet (gaje-vesile) që bëjnë lidhjen ligjvënëse (teshrii) të kësaj tradite janë dhe mbeten tema më vete, të trajtueshme dhe diskutueshme me kompetencë vetëm ndërmjet njohësish të mirë të jetës dhe aktivitetit të Profetit a.s., në kuadër të një shkence tepër të rëndësishme islame, Metodologjisë dhe Terminologjisë së Hadithit, pa të cilën si në rastin më të më të mirë, kur nuk e njohim  mirë, ashtu edhe  në rastin më të keq, kur e injorojmë fare, as që mund të pretendojmë se do t’i shpëtojmë teprimeve (ekstremizmave) e çka është edhe më e rëndësishme, as të mos përpiqemi t’i mbushim mendjes vetes dhe të tjerëve, se jemi pjesë e asaj bashkësie njerëzish besimtarë, të cilët konsiderohen të shpëtuar për shkak se ndjekin pikërisht shembullin e tij a.s., rrugën e së mesmes së artë (el- um’metu el-vusta).

 /Drita Islame/

(Visited 174 times, 1 visits today)

You may also like

LEAVE A COMMENT